و بعداً نماز ظهر را قضا كند و همچنين اگر تا نصف شب به اندازهء خواندن پنج ركعت نماز وقت دارد ، بايد نماز مغرب و عشا را بخواند و اگر كمتر وقت دارد ، بايد فقط عشا را بخواند و بعداً مغرب را به قصد مافىالذّمّه بجا آورد و تا مقدار يك ركعت به فجر مانده قصد اداء و قضا نكند . مسئله 780 - كسى كه مسافر است اگر تا مغرب به اندازهء خواندن سه ركعت نماز وقت دارد ، بايد نماز ظهر و عصر را بخواند و اگر كمتر وقت دارد ، بايد فقط عصر را بخواند و بعداً نماز ظهر را قضا كند . و اگر تا نصف شب به اندازهء خواندن چهار ركعت نماز وقت دارد ، بايد نماز مغرب و عشا را بخواند و اگر كمتر وقت دارد ، بايد فقط عشا را بخواند ، و بعداً مغرب را به قصد مافىالذّمّه بجا آورد و چنانچه بعد از خواندن عشا ، معلوم شود كه به مقدار يك ركعت يا بيشتر وقت به نصف شب مانده است بايد فوراً نماز مغرب را به نيّت اداء بجا آورد . مسئله 781 - مستحب است انسان نماز را در اوّل وقت آن بخواند و راجع به آن خيلى سفارش شده است و هر چه به اوّل وقت نزديكتر باشد بهتر است ، مگر آنكه تأخير آن از جهتى بهتر باشد . در روايات ما به اندازه‌اى سفارش به اوّل وقت شده كه مىتوان گفت ثواب آن از جماعتى هم كه دير وقت باشد بيشتر باشد . مسئله 782 - هرگاه انسان عذرى دارد كه اگر بخواهد در اوّل وقت نماز بخواند ، ناچار است مثلًا بدون ساتريا با لباس نجس نماز بخواند ، چنانچه بداند عذر او تا آخر وقت باقى است ، مىتواند در اوّل وقت نماز بخواند ولى اگر احتمال دهد كه عذر او از بين مىرود ، بايد صبر كند تا عذرش بر طرف شود و چنانچه عذر او بر طرف نشد ، در آخر وقت مطابق وظيفه‌اش نماز بخواند ، و لازم نيست به‌قدرى صبر كند كه فقط بتواند كارهاى واجب نماز را انجام دهد ، بلكه اگر براى مستحبات نماز مانند اذان و اقامه و قنوت هم وقت دارد ، مىتواند تيمّم كند و نماز را با آن مستحبات بجا آورد . مسئله 783 - كسى كه مسائل نماز و شكيّات و سهويّات را نمىداند و احتمال مىدهد كه يكى از اينها در نمازش پيش آيد ، بايد براى ياد گرفتن اينها نماز را از اوّل وقت تأخير بيندازد ، ولى اگر اطمينان دارد كه نماز را بطور صحيح تمام مىكند ، مىتواند در اوّل وقت مشغول نماز شود ، آنگاه اگر اتفاقاً در نماز مسأله‌اى كه حكم آن را نمىداند پيش نيايد ، نماز او صحيح است و اگر مسأله‌اى كه حكم آن را نمىداند پيش آيد ، جايز است به يكى از